ذهنى كه ذهن را نمىسوزاند ، اما آتش خارجى اشياء را مىسوزاند . آثار هميشه مال آن چيزى است كه اصيل است . اگر ماهيت اصيل مىبود بايد آتش ذهنى هم منشأيّت اثر داشت و ماهيتى كه در ذهن وجود پيدا مىكرد همان خاصيتى را داشت كه در خارج دارد . پس معلوم مىشود خاصيتها مال وجود است . وجود كه به ذهن منتقل نمىشود ، ماهيت است كه به ذهن من منتقل مىشود . البته انتقال هم در اينجا يك تعبير مجازى است . پس اينكه نحوهء وجود ذهنى با وجود خارجى از نظر اثر متفاوت است و با اينكه ماهيت در ذهن من مىآيد اما اين ماهيت آن آثار را ندارد ، علامت اين است كه ماهيت امرى است اعتبارى . اين هم دليل دوم اصالت وجود كه گفتيم به شكل اصل موضوع است ، چون تا آن مسأله را قبول نكنيم نمىتوانيم اين مطلب را قبول كنيم و خود آن مسأله هم مسألهء بسيار مشكلى است « 1 » . پس اين دو برهان را كه ذكر كرديم بايد به عنوان اصل موضوع بپذيريم ؛ يعنى اگر در باب خير و شر قبول كرديم كه شرور به عدم و خيرات به وجود برمىگردد پس نتيجه مىگيريم كه وجود اصيل است و ماهيت اعتبارى ، و اگر در باب وجود ذهنى قبول كرديم كه رابطهء ميان شىء ذهنى و شىء خارجى رابطهء ماهوى است پس اين دليل بر اين است كه ماهيت اعتبارى است و وجود اصيل . پس اين برهانها به طور مشروط درست است ولى به طور مطلق نه . بعد يك برهان ديگرى ذكر مىكنند كه آن برهان في حدّ ذاته برهان

--> ( 1 ) . - مسأله‌اى كه پيش مىآيد اين است كه نه تنها اثبات اصالت وجود يا اصالت ماهيت مسبوق به بحث وجود ذهنى و وجود خارجى است بلكه اصلا فهم خود وجود و ماهيت هم مسبوق به طرح تقابل ذهن و عين و مسألهء وجود ذهنى است ؛ يعنى قبل از اينكه اصلا اين ثنويت وجود و ماهيت مطرح بشود مسألهء وجود ذهنى و وجود خارجى در كار است كه چگونه اين دو مفهوم پيدا مىشود . استاد : نه ، اين مطلب اشكال ندارد ؛ به باب وجود ذهنى كه برسيم بحث مىكنيم . البته يك چيز ديگر در اينجا هست و آن اين است كه اگر مسألهء اثبات وجود ذهنى توقف بر اصالت وجود داشته باشد پس اين برهان از بين مىرود و به اصطلاح « دور » مىشود . البته مسألهء اصالت وجود چون برهانش منحصر به اين برهان نيست و براهين ديگرى هم دارد لذا به زمين نمىخورد ، چون پايش روى جاهاى ديگر هم بند هست ولى اگر حل مسألهء وجود ذهنى منحصر به اثبات اصالت وجود باشد اين برهان ارزش خود را از دست مىدهد و از بين مىرود .